Jak przestawić okna na tryb zimowy — test kartki i czopy

Okna przestawisz na tryb zimowy, obracając czopy na obwodzie skrzydła tak, żeby mocniej dociskały skrzydło do uszczelki. Zwykle robi się to kluczem imbusowym albo płaskim w 10-15 minut na okno. Zacznij od testu kartki i ruszaj tylko czopy w miejscach, gdzie kartka wychodzi bez oporu. Przerwij, gdy klamka zaczyna chodzić ciężko. Okno na gwarancji najpierw zgłoś montażyście.

„Tryb zimowy” to potoczna nazwa regulacji docisku. Dotyczy okien PCV, aluminiowych i nowszych drewnianych z okuciami obwiedniowymi. Nie naprawia skrzydła, które opada i trze o ramę. To osobna regulacja na zawiasach, opisana w poradniku, jak wyregulować okno PCV. Nie zastąpi też zużytej uszczelki.

Co właściwie zmieniasz w trybie zimowym?

Na krawędzi skrzydła, wzdłuż listwy okucia, siedzą metalowe czopy (grzybki, rolki). Kiedy przekręcasz klamkę, wsuwają się za zaczepy przykręcone do ramy. Część czopów jest mimośrodowa: oś obrotu jest przesunięta względem środka czopa, więc po obróceniu czop wysuwa się bardziej w stronę pokoju albo w stronę ulicy.

Zaczep opiera się o czop od strony pokoju. Im bardziej czop jest wysunięty do pokoju, tym mocniej zaczep wciska skrzydło w uszczelkę. Stąd prosta reguła, ważniejsza od wszystkich znaczków: czop przesunięty do wnętrza = mocny docisk, przesunięty na zewnątrz = słaby docisk.

Zakres jest mały. Instrukcja MACO dla specjalistów podaje dla czopów ryglujących regulację docisku od ±0,55 do ±0,75 mm, zależnie od typu czopa. Różnica między „latem” a „zimą” to ułamek milimetra, więc tryb zimowy dociągnie okno, które lekko przepuszcza powietrze. Nie uratuje okna krzywego ani z płaską, twardą uszczelką.

Czego potrzebujesz

Czas: 10-15 minut na okno, gdy wiesz już, jak wyglądają twoje czopy. Pierwsze okno potrwa dłużej. Pracuj w cieplejszy dzień, bo zimna, twarda uszczelka daje fałszywy wynik testu.

Krok 1: test kartki przed regulacją

1. Otwórz okno, przyłóż kartkę do ramy i zamknij skrzydło, przytrzaskując ją.
2. Pociągnij kartkę. Powtórz co 30-40 cm na całym obwodzie: od strony klamki, u góry, na dole i od strony zawiasów.
3. Miejsca, gdzie kartka wysuwa się bez oporu, oznacz taśmą na ramie.

Po czym poznasz, że dobrze: masz mapę słabych miejsc. Gdy kartka wszędzie trzyma się mocno, okno nie potrzebuje trybu zimowego. Gdy wyślizguje się na całym obwodzie, a uszczelka jest twarda, problem leży w gumie, nie w docisku.

Krok 2: znajdź czopy i sprawdź, czy da się je regulować

Otwórz skrzydło i obejrzyj jego krawędź w świetle latarki. Czopy są po stronie klamki, u góry i na dole skrzydła, w szerokich oknach także w środku krawędzi. Po stronie zawiasów czopów zwykle nie ma, bo docisk ustawia się tam na nożycach i zawiasie. To robota z innym kluczem i innym zakresem, której w ramach trybu zimowego nie ruszasz.

Czop regulowany ma gniazdo na klucz, znacznik (kreskę, kropkę, spłaszczenie) albo owalny kształt. Gładki, okrągły czop bez gniazda, który nie chce się obrócić, zwykle nie jest mimośrodem. W części okuć docisk ustawia się wtedy na zaczepie przy ramie, a to już praca dla serwisu.

Krok 3: ustal, w którą stronę czop dociska mocniej

Na tym kroku najłatwiej o pomyłkę, bo poradniki opisują znaczniki sprzecznie. Według jednych kreska ustawiona poziomo oznacza zimę, według innych pionowo. Producenci okuć znakują czopy różnie, a ten sam znaczek u dwóch firm może znaczyć coś innego. Zamiast zgadywać, sprawdź to okiem:

1. Spójrz na czop z góry, wzdłuż krawędzi skrzydła.
2. Obróć go kluczem o pełny obrót i patrz, w którym położeniu najbardziej wychodzi w stronę pokoju.
3. To położenie daje najmocniejszy docisk, a przeciwne, w stronę ulicy, najsłabszy.

Po czym poznasz, że dobrze: widzisz, jak czop „wędruje” na boki przy obrocie. Jeśli kręci się w miejscu i nic się nie przesuwa, nie jest mimośrodowy.

Krok 4: obracaj po kolei i sprawdzaj klamką

1. Zacznij od czopów najbliżej miejsc oznaczonych taśmą.
2. Obróć czop o ćwierć obrotu w stronę pokoju. Na tej samej krawędzi ustaw pozostałe czopy podobnie, żeby skrzydło dociskało równo.
3. Zamknij okno. Ostatnia ćwiartka obrotu klamki może iść z równym, wyczuwalnym oporem.
4. Jeśli klamkę trzeba dopychać, a skrzydło sprężynuje, cofnij czop o krok.

Po czym poznasz, że dobrze: klamka zamyka się jedną ręką, bez szarpania, a okno nie odbija po zamknięciu. Maksymalny docisk nie jest celem. Za mocno ściśnięta uszczelka szybciej się spłaszcza, a okucie pracuje pod większym obciążeniem.

Krok 5: test kartki po regulacji i smarowanie

Powtórz test kartki w zaznaczonych miejscach. Kartka powinna się trzymać albo wychodzić z wyraźnym oporem. Zdejmij taśmę.

Przy okazji nasmaruj okucie. MACO zaleca smar adhezyjny z teflonem w sprayu w ilości mniej więcej główki szpilki na każdy ruchomy element, a potem kilkakrotne otwarcie i zamknięcie okna. Uszczelek nie smaruj smarem do okuć. Producent każe czyścić je łagodnymi środkami co najmniej raz w roku. Okuć nie zostawiaj na całą zimę bez ruchu, bo według tej samej instrukcji powinno się nimi poruszać przynajmniej raz w miesiącu.

Kiedy nie przestawiać okien na zimę

• Okno jest na gwarancji. MACO przypisuje regulacje fachowcowi i zaleca pierwszy przegląd 6-18 miesięcy po montażu. Nowe okno, które wieje, zgłoś montażyście, zanim sięgniesz po klucz.
• Uszczelka jest twarda, popękana albo płaska. Docisk nic nie da. Jak dobrać i wymienić gumę, pokazuje poradnik o uszczelnianiu okien na zimę.
• Klamka już teraz chodzi ciężko. Docisk jest ustawiony mocno albo skrzydło opadło i czopy nie trafiają w zaczepy. Mocniejszy docisk tylko to pogorszy.
• W mieszkaniu jest piecyk gazowy, kocioł albo kominek, a jedyny dopływ powietrza to nieszczelne okna. Tu uszczelnianie bez nawiewnika jest niebezpieczne. Najpierw zadbaj o dopływ powietrza, na przykład nawiewnikiem okiennym, i zapytaj kominiarza.

Czy wiosną trzeba przestawić okna z powrotem?

Nie musisz. Jeśli po regulacji klamka chodzi lekko, a okno nie wieje, zostaw je tak na cały rok. Wiosną cofnij czopy tylko wtedy, gdy na zimę ustawiłeś mocny docisk i klamka stawia wyraźny opór. Mniejszy docisk latem odciąża uszczelkę, która przez cały rok ściśnięta do granic szybciej traci sprężystość. MACO zaleca też przegląd okuć przez fachowca co 3-5 lat w domu.

Kiedy wezwać fachowca

• Po ustawieniu czopów kartka nadal wychodzi bez oporu po stronie zawiasów. Tam docisk reguluje się na nożycach i zawiasie.
• Czop jest gładki i nieruchomy, a docisk trzeba ustawić na zaczepach przy ramie.
• Skrzydło jest krzywe, odbija albo trzeba je zdejmować.
• Między szybami pojawiła się para. To wada pakietu, nie docisku, i sprawa na reklamację, jak w tekście o parze między szybami.

Źródła

• MACO: Instrukcja obsługi i konserwacji okuć obwiedniowych, nr 757071PL (PDF) oraz instrukcja obsługi i konserwacji okuć obwiedniowych dla specjalistów, regulacja czopów ryglujących (PDF)
• Winkhaus: okucie activPilot, regulacja docisku czopem ośmiokątnym
• SIEGENIA: instrukcja obsługi i pielęgnacji TITAN, regulacja luzu okuciowego grzybka obrotowego